Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và kinh tế tri thức đang diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trên cơ sở đó, sáng kiến "Nghiên cứu xây dựng mô hình liên kết viện – trường – hiệp hội – doanh nghiệp trong thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Hà Nội" được triển khai nhằm xây dựng cơ chế kết nối hiệu quả giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần đưa các kết quả nghiên cứu khoa học nhanh chóng đi vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Sáng kiến được thực hiện trong giai đoạn 2022–2026, trên cơ sở các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và Thành phố Hà Nội về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp. Hà Nội với lợi thế là trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và cộng đồng doanh nghiệp được lựa chọn là địa phương triển khai, thí điểm và từng bước hoàn thiện mô hình trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Mục tiêu trọng tâm của sáng kiến là xây dựng cơ chế liên kết đồng bộ giữa viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và doanh nghiệp nhằm khắc phục tình trạng thiếu gắn kết giữa hoạt động nghiên cứu, đào tạo và sản xuất kinh doanh. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi để thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành các doanh nghiệp khoa học công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, sáng kiến tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và kinh nghiệm trong nước, quốc tế về các mô hình liên kết trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; khảo sát, đánh giá thực trạng liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội; xác định những hạn chế, điểm nghẽn trong quá trình hợp tác và đề xuất mô hình liên kết phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thủ đô.

Mô hình được xây dựng theo hướng xác định rõ vai trò của từng chủ thể. Trong đó, viện nghiên cứu và trường đại học là nơi tạo ra tri thức, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực; doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; hiệp hội đóng vai trò điều phối, kết nối, hỗ trợ hợp tác và thúc đẩy các hoạt động đổi mới sáng tạo giữa các bên. Bên cạnh đó, sáng kiến cũng đề xuất hệ thống giải pháp về cơ chế, chính sách, tài chính, phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng số và các tiêu chí đánh giá nhằm bảo đảm mô hình hoạt động hiệu quả, bền vững và có khả năng nhân rộng.

Trong quá trình triển khai, dưới vai trò Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME), GS.TS. Mạc Quốc Anh đã trực tiếp tham mưu, xây dựng định hướng, điều phối và tổ chức nhiều hoạt động kết nối giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước. Đồng thời, tích cực đề xuất các cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận khoa học công nghệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Một trong những kết quả nổi bật của sáng kiến là việc phát huy vai trò cầu nối của HANOISME trong liên kết giữa doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu. Hiệp hội đã triển khai nhiều chương trình hợp tác chiến lược với các trường đại học và học viện như Trường Đại học Hà Nội, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Chính sách và Phát triển, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và Trường Cao đẳng Ngoại ngữ và Công nghệ Hà Nội.

Các chương trình hợp tác tập trung vào nhiều nội dung thiết thực như phối hợp đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; tổ chức thực tập, kiến tập và tuyển dụng sinh viên; xây dựng chương trình đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp; kết nối chuyên gia, doanh nghiệp và nhà trường; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế, nghiên cứu chính sách và phát triển các chương trình đổi mới sáng tạo.

Song song với hoạt động ký kết hợp tác, HANOISME thường xuyên tổ chức nhiều diễn đàn, hội thảo, tọa đàm và chương trình đào tạo chuyên đề nhằm kết nối doanh nghiệp với giới nghiên cứu và các chuyên gia. Nổi bật là các chương trình truyền cảm hứng khởi nghiệp dành cho sinh viên; hội thảo về chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng suất doanh nghiệp; các diễn đàn kết nối đầu tư, chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế. Những hoạt động này đã góp phần hình thành môi trường trao đổi tri thức, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo.

Thông qua các chương trình trên, tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp và sinh viên. Nhiều ý tưởng khởi nghiệp được định hướng phát triển theo nhu cầu thực tiễn của thị trường; sinh viên có thêm cơ hội tiếp cận doanh nghiệp, thực tập, việc làm và phát triển các dự án đổi mới sáng tạo. Đồng thời, doanh nghiệp được hỗ trợ tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao, công nghệ mới, chuyên gia và các kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh.

Kết quả thực tiễn cho thấy mô hình liên kết đã từng bước rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tế, nâng cao hiệu quả thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, giúp doanh nghiệp giảm chi phí tìm kiếm công nghệ, nâng cao năng suất lao động, cải tiến sản phẩm và tăng năng lực cạnh tranh. Việc kết nối chặt chẽ giữa các chủ thể cũng góp phần hình thành môi trường đổi mới sáng tạo đồng bộ, thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp khoa học công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Không chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế, sáng kiến còn tạo ra nhiều giá trị về văn hóa và xã hội. Hoạt động kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, hình thành văn hóa hợp tác trong nghiên cứu và phát triển; đồng thời lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm xã hội và khát vọng khởi nghiệp trong thế hệ trẻ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế tri thức trong giai đoạn mới.

Với tính thực tiễn cao, mô hình có thể áp dụng linh hoạt tại nhiều địa phương có điều kiện tương đồng, đặc biệt tại các trung tâm kinh tế, giáo dục và khoa học công nghệ lớn. Những kinh nghiệm triển khai tại Hà Nội có thể được chuẩn hóa thành quy trình, cơ chế phối hợp và bộ tiêu chí đánh giá để chuyển giao, nhân rộng trên phạm vi toàn quốc, góp phần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Có thể khẳng định, sáng kiến "Nghiên cứu xây dựng mô hình liên kết viện – trường – hiệp hội – doanh nghiệp trong thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Hà Nội" không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp mà còn tạo nền tảng quan trọng cho việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Đây là mô hình có giá trị thực tiễn cao, phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam, đồng thời có khả năng lan tỏa rộng rãi, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.